Metody leczenia

 W terapii raka prostaty wykorzystywanych jest wiele metod, zasadniczo jednak wyróżniamy leczenie chirurgiczne (np.: prostatektomia, czyli operacyjne usunięcie stercza), radioterapię, terapię hormonalną i – w niektórych sytuacjach – chemioterapię. Wyboru właściwej metody postępowania dokonuje się po uzyskaniu pełnej diagnozy i analizie przypadku danego pacjenta. Ogólnie przyjmuje się, że u mężczyzn z nowotworem ograniczonym do prostaty, o niewielkim stopniu zaawansowania, stosuje się radykalne leczenie chirurgiczne lub radioterapię, natomiast w przypadkach bardziej zaawansowanej choroby wykorzystuje się terapię hormonalną jako jedyne leczenie lub metodę uzupełniającą.

Zauważono, że rak prostaty rozwija się bardzo wolno i we wczesnych stadiach nie daje przerzutów. Radykalne leczenie w części przypadków nie ma wpływu na odległe wyniki i czas przeżycia, a może wiązać się z ryzykiem i występowaniem powikłań. Jednym z zaproponowanych sposobów postępowania, często stosowanym w praktyce jest tzw. aktywne wyczekiwanie (ang. Watchful Waiting), gdzie pacjenta z rozpoznaną chorobą nie leczy się, a jedynie regularnie obserwuje (regularne kontrole, oznaczanie poziomu PSA), wdrażając postępowanie lecznicze tylko w przypadku wyraźnej progresji choroby. Tę metodę stosuje się głównie u pacjentów w podeszłym wieku, w przypadkach raka o bardzo niskiej złośliwości.

Radykalna prostatektomia

Radykalna prostatektomia jest chirurgicznym usunięciem gruczołu krokowego i pęcherzyków nasiennych. Stosuje się ją jako podstawowe leczenie u pacjentów z ograniczoną postacią choroby. Jest to główny typ operacji chirurgicznej w przypadkach raka prostaty. Często połączona jest z limfadenektomią, czyli usunięciem okolicznych węzłów chłonnych. Może być również uzupełniona pooperacyjnym leczeniem hormonalnym lub radioterapią. Prostatektomia wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym i trwa do kilku godzin. Jest to poważny zabieg, wymagający dłuższego pobytu w szpitalu i okresu rekonwalescencji. Metoda ta jest skutecznym sposobem postępowania, jednak obarczona jest dużym ryzykiem powikłań. Najczęstszymi działania niepożądanymi są zaburzenia erekcji (tj. niezdolność do osiągnięcia lub utrzymania wzwodu) oraz nietrzymanie moczu (niezdolność do powstrzymania się od oddawania moczu).

Radioterapia

Radioterapia wykorzystuje promieniowanie jonizujące w dużych dawkach do zniszczenia komórek nowotworowych. Napromieniowywanie gruczołu krokowego powoduje obumarcie tkanki nowotworu i zmniejszenie rozmiarów guza. Jest to metoda równoważna z leczeniem operacyjnym i stosowana jako terapia radykalna. Radioterapię stosuje się najczęściej u pacjentów, którzy nie mogą poddać się zabiegowi operacyjnemu. Wyróżnia się teleradioterapię, wykorzystującą źrodło promieniowania umieszczone w pewnej odległości od ciała oraz brachyterapię, która polega na wprowadzeniu do prostaty implantów z małymi źródłami promieniowania (tzw. ziaren radioaktywnych) i naświetlaniu śródtkanowym. Niestety, radioterapia wiąże się także z występowaniem działań niepożądanych, z których najczęściej pojawiają się dolegliwości związane z przewodem pokarmowym (biegunki, bolesne parcia na stolec) i problemy z oddawaniem moczu (ból i pieczenie podczas oddawania moczu). W celu poprawy rokowania, u pacjentów z bardziej zaawansowaną chorobą, radioterapia może być połączona z terapią hormonalną.

Terapia hormonalna

Testosteron produkowany przez jądra oraz jego pochodne stymulują proliferację komórek nowotworowych prostaty. Działanie hormonów męskich (androgenów) na raka gruczołu krokowego powoduje więc w rezultacie jego rozwój i dalszy wzrost, co nie jest zjawiskiem korzystnym. Dlatego też jedną z metod terapeutycznych wykorzystywanych w leczeniu raka gruczołu krokowego jest leczenie hormonalne. Polega ono na podawaniu leków, które mają za zadanie zahamować wytwarzanie androgenów (analogi LH-RH, tzw. kastracja farmakologiczna) lub osłabić ich działanie na komórki prostaty poprzez blokadę odpowiednich receptorów (leki z grupy antyandrogenów). Wykorzystywana bywa również kastracja chirurgiczna, czyli usunięcie obu jąder, zapewniająca wyeliminowania testosteronu z ustroju. Metody te mogą być łączone, co nazywane jest blokadą androgenową.

Leczenie zaawansowanych postaci raka prostaty

Pacjenci z zaawansowaną chorobą w późnym stadium zwykle nie odnoszą korzyści z leczenia radykalnego. U takich chorych stosuje się najczęściej metody wydłużające czas przeżycia i poprawiające jego jakość, czyli leczenie paliatywne. Do takich form terapii zaliczamy na przykład przezcewkową elektoresekcję stercza (TURP), która redukuje rozmiar guza i zmniejsza nasilenie towarzyszących mu objawów. U pacjentów leczonych wcześniej, u których pojawiła się odporność na leczenie hormonalne stosuje się chemioterapię. W przypadkach przerzutów do kości (najczęstszy typ przerzutów odległych w raku prostaty) stosuje się też radioterapię i leczenie bisfosfonianami, co znacząco poprawia komfort pacjenta, zmniejszając dolegliwości bólowe.

Nowoczesne metody leczenia

High Intensity Focused Ultrasound (HIFU)

Metoda Ablatherm ® HIFU polega na użyciu ultradźwięków (takich samych jak w aparatach ultrasonograficznych USG) do niszczenia tkanek nowotworowych w gruczole krokowym. Wykorzystuje ona zasadę skupiania wiązek ultradźwięków do osiągania w określonym miejscu wysokiej energii i temperatury, co prowadzi do zniszczenia guza. Osiąga się to poprzez wprowadzenie sondy do odbytnicy pacjenta w znieczuleniu ogólnym lub dolędźwiowym. Sonda ta jest stosowana w celu zobrazowania guza gruczołu krokowego oraz do generowania wysokiej intensywności zogniskowanych impulsów ultradźwiękowych, które mają za zadanie go zniszczyć. Możliwe jest leczenie całej prostaty lub obszaru docelowego. Ablatherm ® HIFU trwa od 90 minut i dwóch godzin. Może być wykonywany w warunkach ambulatoryjnych lub w ramach krótkiego pobytu w szpitalu. Jest to nieinwazyjne leczenie i nie wymaga operacji chirurgicznej ani wykorzystywania promieniowania.

Krioablacja (krioterapia)

Krioablacja jest sposobem leczenia wykorzystującym niską temperaturę. Polega ona na umieszczeniu w gruczole krokowym specjalnych igieł, przez które podaje się ciekły gaz o bardzo niskiej temperaturze. Gaz ten przechodzi w stan stały, tworząc kryształki niszczące tkankę nowotworową. Metoda krioablacji ma mniej powikłań niż standardowe metody, jednak nie jej skuteczność nie jest w pełni udowodniona i nie może być stosowana we wszystkich przypadkach.

Terapia protonowa

W ostatnich latach pojawiła się możliwość terapii polegającej naświetlaniu zmiany nowotworowej wiązką protonów o dużej energii. Jest to bardzo nowoczesna metoda wykorzystująca promieniowanie protonowe do niszczenia zmian zlokalizowanych w gruczole krokowym. Największa korzyść tej terapii związana jest z właściwościami fizycznym cząsteczek protonowych, które umożliwiają zastosowanie dużej dawki w obszarze nowotworu bez niszczenia tkanek zdrowych znajdujących się na drodze wiązki. Metoda protonoterapii jest jeszcze w fazie rozwoju, co wiąże się z ograniczoną dostępnością i dużym kosztem.